مَنْ تَزَكَّى * وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى * بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا * وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقى « 1 » ؛ يعنى به تحقيق كه رستگار و فوزياب شده است كسى كه آلوده به دار معيشت نشده است و معيشت نمودن او از جهت نفس معيشت نبوده است ، بلكه از جهت تزكيه نمودن نفس و تهذيب اخلاق آن و اشتغال به عبادت و ياد خدا و به امثال نماز و روزه ، كه مثل و صور عبادت و ياد كردن خداوند است و جميع آن‌ها مقصد و غايت اخروى است و غير از نفس معيشت است ، بوده است . و اين اشاره به قسم دوم از معيشت و به اهل آن است . بعد فرموده است كه بلكه غالب از شماها اختيار مىنماييد زندگى دار دنيا را ، و معيشت را به جهت نفس معيشت مىخواهيد نه براى غايت اخرويه ، و حال آن‌كه آخرت و زندگى آن به مراتب بهتر و باقىتر است از معيشت و زندگى دار دنيا . و اين اشاره به قسم اول از معيشت و به اهل آن و به اوضاع و احوال دار معاد است . پس در اين سوره بيان توحيد و عدل و ساير صفات و خداشناسى و نبوت و وحى و عصمت و امامت و معاد و احوال دنيا و آخرت و احوال اهل آن‌ها از سعدا و اشقيا و اهل عقل و جهل و وضع معيشت و طريقهء بندگى همه را فرموده ، و بعد فرموده است كه إِنَّ هذا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولى * صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى « 2 » ؛ يعنى به درستى كه اين مضمون هرآينه در صحف و كتاب‌هاى سابقه بوده است ؛ مثل صحف ابراهيم و تورات موسى . مراد آن است كه آن‌چه را كه در تمام كتاب‌هاى آسمانى ، كه بر انبيا و رسل نازل شده است ، بيان نموده‌ايم همگى عبارت است از همين مضمون‌هايى كه در اين سوره مندرج شده است و همگى از براى بيان همين امور و همين مطالب - كه مذكور شد - بوده است نه غير آن ، هرچند كه در آن كتاب‌ها به طريق تفصيل و تشتّت بوده است ، و در اين سوره به طريق اجمال و تجمع مىباشد . و مخفى نماناد كه به سبب جامعيت اين سوره است كه خواندن او در نماز ، در شب جمعه ، در شريعت مستحب دانسته شده است . پس معلوم و محقق شد كه مراد از معناى تدبير منزل و سياست مدن ، اظهار فرمودن آثار عقل و به كار بردن انوار آن است در منزل و در مدن ؛ و آن بر وجهى است

--> ( 1 ) . همان ، 14 - 17 . ( 2 ) . همان ، 18 - 19 .